ขยะพลาสติกจากฟู้ดเดลิเวอรี่: อิ่มท้องอย่างไร โดยไม่กระทบสิ่งแวดล้อมในช่วงล็อกดาวน์โควิด-19

ขยะพลาสติกจากฟู้ดเดลิเวอรี่: อิ่มท้องอย่างไร โดยไม่กระทบสิ่งแวดล้อมในช่วงล็อกดาวน์โควิด-19

ขยะพลาสติกจากฟู้ดเดลิเวอปรี่มากขึ้นเท่าตัวตอนล็อกดาวน์วัววิด-19
ขยะพลาสติกจากบริการส่งของกินในแบบอย่างฟู้ดเดลิเวอปรี่มากขึ้นกว่าเท่าตัวในตอนที่มีการแพร่ระบาดของโรควัววิด-19 เพราะเหตุว่ามีการประกาศใช้มาตรการต่างๆซึ่งรวมทั้งมาตรการล็อกดาวน์ ทำให้ควรจะมีการขอความร่วมมือให้พสกนิกรจำกัดการเดินทาง อยู่บ้าน หยุดเชื้อ เพื่อชาติ” รวมทั้งดำเนินงานอยู่บ้าน (Work from Home) การที่พลเมืองจำต้องดำเนินการอยู่บ้านมากขึ้นเรื่อยๆทำให้จำเป็นต้องใช้บริการสั่งอาหารในแบบอย่างเดลิเวอปรี่มากขึ้นจากผู้ให้บริการต่างๆอาทิเช่น LINEMAN, GRAB FOOD, GET, FOOD PANDA ฯลฯ ในมุมของราษฎรในฐานะผู้ใช้ การสั่งอาหารผ่านบริการฟู้ดเดลิเวอปรี่ให้โอกาสให้สามารถเลือกบริการที่ยอดเยี่ยม ราคาที่สบายกระเป๋าสูงที่สุด รวมทั้งยังได้โอกาสเข้าถึงห้องอาหารใหม่ๆที่ไม่เคยได้ลิ้มรส ในเวลาเดียวกันธุรกิจห้องอาหารต่างๆก็มีวิถีทางขายมากเพิ่มขึ้น ซึ่งส่วนใดส่วนหนึ่งทดแทนกับรายได้ที่สูญเสียไปจากการมาตรการของภาครัฐที่ไม่อนุญาตให้นั่งกินอาหารที่ร้านค้า

ในตอนปี 2562 ก่อนจะมีการแพร่ระบาดของโรควัววิด-19 ธุรกิจฟู้ดเดลิเวอปรี่มีมูลค่ามากถึง 3.3-3.5 หมื่นล้านบาท (หน่วยงานวิจัยเกษตรกรไทย 2562) จากยอดสั่งซื้อ 20 ล้านออเดอร์ ซึ่งนำมาซึ่งขยะโดยยิ่งไปกว่านั้นขยะพลาสติกมากถึง 140 ล้านชิ้น ซึ่งคาดคะเนจากข้อมูลที่บอกว่าการสั่งอาหารผ่านฟู้ดเดลิเวอปรี่แต่ละครั้งสร้างขยะ ชิ้น อย่างเช่น กล่องของกิน ถุงใส่น้ำปรุงรส ช้อนพลาสติก ส้อมพลาสติก ถุงใส่ส้อม ถุงน้ำซุป แล้วก็ถุงก๊อบแก๊บหูหิ้วสำหรับใส่ของกินทั้งผอง อย่างไรก็แล้วแต่ ในตอนที่มีการแพร่ระบาดของเชื้อวัววิด-19 มีการคาดว่าจำนวนขยะเดลิเวอปรี่มากขึ้นเท่าตัว (วิจารย์ สิมาสมญานาม 2563) ซึ่งแปลว่าในตอนวัววิด-19 คาดว่าขยะพลาสติกจากฟู้ดเดลิเวอปรี่มีจำนวนมากถึง 280 ล้านชิ้น

การทิ้งขยะจากฟู้ดเดลิเวอปรี่แบบไม่มีการคัด
อุปสรรคสำคัญที่เกิดขึ้นมาจากขยะจากฟู้ดเดลิเวอปรี่กลุ่มนี้เป็นราษฎรโดยมากทิ้งเศษอาหารปนเปมาพร้อมกับขยะพลาสติก ไม่มีการคัดขยะก่อนทิ้ง ซึ่งปัญหาดังกล่าวข้างต้นเกิดขึ้นมาจากหลายต้นสายปลายเหตุ เป็นต้นว่า การขาดความเข้าใจรู้ดีว่าควรจะคัดยังไง การนิยมความสบายสบายจากการที่ไม่ต้องเก็บล้าง และก็ความไม่สบายใจว่าจะติดโรคเชื้อไวรัสวัววิด-19 ถ้าไปสัมผัสภาชนะหรือส้อมของคนที่ติดโรค ฯลฯ เพราะขยะพลาสติกพวกนี้แปดเปื้อนเศษอาหาร ก็เลยไม่สามารถที่จะนำไปรีไซเคิล ดัดแปลงเป็นพลังงาน หรือดัดแปลงเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่เพื่อเพิ่มราคา (Upcycle) ตามแนวความคิดของเศรษฐกิจเวียน (Circular Economy) ได้ หน่วยงานดูแลส่วนท้องถิ่นก็เลยควรต้องนำขยะพลาสติกที่แปดเปื้อนพวกนี้ไปกำจัดโดยการเทกองหรือฝังกลบดังเช่นว่าก่อนหน้านี้ที่ผ่านมา ซึ่งเพิ่มภาระหน้าที่ให้กับหน่วยงานที่เกี่ยวและก็ส่งผลเสียต่อสภาพแวดล้อม เนื่องจากว่าขยะพวกนี้ถ้าเกิดจัดแจงผิดจำต้อง บางทีอาจรั่วไหลสู่สภาพแวดล้อม ได้แก่ แม่น้ำ สมุทร อื่นๆอีกมากมาย ซึ่งก่อให้เกิดผลกระทบต่อสัตว์สมุทรได้ โดยเหตุนั้น จะมองเห็นได้ว่าการแพร่ระบาดของโรควัววิด-19 ทำให้การดำเนินแผนการหรือ Initiative ต่างๆเกี่ยวกับการขับเขยื้อนเศรษฐกิจหมุนวน (Circular Economy) จะต้องเดินถอยหลัง

ประเทศสิงคโปร์แล้วก็ประเทศเกาหลีใต้ช่วยเหลือการลดขยะพลาสติกจากธุรกิจฟู้ดเดลิเวอปรี่แล้ว
เพื่อลดจำนวนขยะพลาสติกที่เกิดขึ้นจากบริการฟู้ดเดลิเวอปรี่ Food Panda ซึ่งเป็นผู้ให้บริการฟู้ดเดลิเวอปรี่ในประเทศประเทศสิงคโปร์เริ่มงดเว้นให้บริการชุดส้อมพลาสติกตั้งแต่ปี 2560 ที่สามารถช่วยลดขยะที่เกิดขึ้นจากช้อนและก็ส้อมพลาสติกได้ถึง 250,000 ชิ้น คิดเป็นค่าถึง 100,000 ดอลล่าร์ประเทศสิงคโปร์ สำหรับประเทศ
ประเทศเกาหลีใต้ ภาครัฐมีนโยบายด้านการจัดการขยะจากบริการฟู้ดเดลิเวอปรี่อย่างเข้มข้น โดยส่งเสริมให้มีการทำบันทึกกติกา (MOU) ระหว่าง ข้าง อย่างเช่น รัฐบาลประเทศเกาหลีใต้ ผู้ให้บริการแอปพลิเคชันรวมทั้งห้องอาหารที่ร่วมในเครือข่ายฟู้ดเดลิเวอปรี่ โดยงดเว้นใช้บรรจุภัณฑ์ที่ทับกันสองชั้น งดเว้นให้บริการช้อนแล้วก็ส้อมพลาสติก ใช้กล่องกระดาษสำหรับในการใส่ของกินแทนกล่องพลาสติก ใช้ถุงเก็บความเย็นซึ่งสามารถนำกลับมาใช้ซ้ำได้ รวมทั้งรณรงค์ให้ประชากรชาวประเทศเกาหลีใต้คัดขยะพลาสติกอย่างถูกแนวทาง

ผู้ประกอบธุรกิจฟู้ดเดลิเวอปรี่รวมทั้งห้องอาหารในประเทศไทยช่วยลดขยะพลาสติก
ผู้ประกอบธุรกิจฟู้ดเดลิเวอปรี่ในประเทศไทย ดังเช่น Grab Food ได้ช่วยลดขยะพลาสติกโดยเพิ่มตัวเลือก (Feature) ในแอปพลิเคชันของ Grab ให้ลูกค้าสามารถกดเลือกรับไหมรับช้อน ส้อม และก็มีดพลาสติกเมื่อสั่งอาหาร รวมทั้งผลักดันให้ห้องอาหารที่เป็นผู้ส่งเสริมทางธุรกิจเปลี่ยนแปลงมาใช้ถุงที่ทำจากกระดาษเพื่อชดเชยถุงก๊อบแก๊บที่ใช้ครั้งเดียวทิ้ง นอกจากนั้น LINE MAN เมืองไทยได้ประกาศร่วมรณรงค์ลดการใช้พลาสติกสำหรับเพื่อการ
ส่งของกินร่วมกับพาร์ทเนอร์ห้องอาหารดัง โดยปรับปรุงแอปพลิเคชันให้มีตัวเลือกสำหรับไม่รับส้อมพลาสติกหรือถุงก๊อบแก๊บ ซึ่งจะเริ่มใช้ในส.ค. 2563

สำหรับแนวทางของธุรกิจห้องอาหาร ห้องอาหารในเครือฟู้ดแพชชั่น ซึ่งมี แบรนด์บาร์บีคิวพลาซ่า จุ่มแซ่บฮัท ฌานา สเปซคิว รวมทั้งเรดซัน ได้นำเอาแนวความคิด Wasteless Delivery มาใช้เพื่อสำหรับการให้บริการจัดส่งของกินถึงหน้าบ้านโดยเปลี่ยนแปลงบรรจุภัณฑ์ที่ใช้จากพลาสติกประเภทใช้ครั้งเดียวทิ้ง (Single-use Plastics) เป็นภาชนะแบบสลายตัวได้ โดยร่วมมือกับผู้ส่งเสริมทางธุรกิจสำหรับเพื่อการผลิตและก็ดีไซน์บรรจุภัณฑ์ที่ทำมาจากซากอ้อยที่สามารถเสื่อมสภาพได้ด้านใน 45 วัน แล้วก็ถุงก๊อบแก๊บประสิทธิภาพสูงพิเศษที่สร้างมาจากพลาสติกรีไซเคิลที่มีความครึ้มถึง เท่า สำหรับการให้บริการจัดส่งของกินเพื่อผู้ซื้อสามารถนำถุงก๊อบแก๊บมาหมุนวนใช้ซ้ำได้มากกว่า 20 ครั้ง โดยการทำงานดังกล่าวมาแล้วข้างต้นคาดว่าจะช่วยลดจำนวนการใช้พลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้งได้ 1.2 ล้านชิ้นในปี 2563 อย่างไรก็ตาม สิ่งจำเป็นเป็นการผลิตความประจักษ์แจ้งให้กับผู้ใช้เกี่ยวกับการทิ้งภาชนะภายหลังที่กินอาหารเสร็จแล้ว โดยคนซื้อไม่สมควรทิ้งภาชนะพวกนี้ผสมปนเปกับเศษอาหารและไม่ควรจะใส่ภาชนะพวกนี้ในถุงก๊อบแก๊บที่สลายตัวมิได้เมื่อนำไปทิ้ง เพราะเหตุว่าจะเป็นปัญหาในการจัดแจงภาชนะที่ใช้แล้วพวกนี้

สตาร์ทอัพในสหรัฐฯให้บริการฟู้ดเดลิเวอปรี่แบบไม่มีขยะซึ่งบางทีอาจเป็นตัวเลือกข้างหลังวัววิด-19
DeliverZero 
ซึ่งเป็นบริษัทสตาร์ทอัพในเมืองนิวยอร์ก อเมริกานำแนวความคิดการให้บริการฟู้ดเดลิเวอปรี่แบบไม่มีขยะมาใช้ โดยใช้ภาชนะใส่ของกินแบบซึ่งสามารถใช้งานซ้ำได้มาใช้แทนภาชนะพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง เพราะเมืองนิวยอร์กมีการประกาศห้ามใช้กล่องพลาสติกโพลีสไตรีนแบบใช้แล้วทิ้งตั้งแต่ปี 2562 เป็นต้นมา โดยธุรกิจที่ละเมิดจำเป็นจะต้องจ่ายค่าปรับมากยิ่งกว่า 1,000 เหรียญสหรัฐ โดยภาชนะของ DeliverZero สร้างจากโพลีโพรพีลีนซึ่งเป็นพลาสติกประเภทหนึ่งที่มีคงทนถาวรสูง สามารถใช้งานซ้ำได้มากกว่า 1,000 ครั้ง ไม่มีพลาสติก BPA ไม่เป็นอันตรายสำหรับใช้กับตู้ไมโครเวฟรวมทั้งเครื่องล้างจาน รวมทั้งผ่านการยืนยันจาก NSF International โดย DeliverZero ไม่คิดค่าธรรมเนียมเพิ่มสำหรับในการสั่งอาหาร แต่ว่าลูกค้าจำเป็นต้องจ่ายค่าเงินมัดจำ (Deposit) ปริมาณ เหรียญสหรัฐ ในแอพพลิเคชันของ DeliverZero สำหรับค่าภาชนะซึ่งสามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้ และก็ลูกค้าจะได้รับเงินมัดจำคืนเมื่อส่งกลับภาชนะข้างใน อาทิตย์ โดยสามารถส่งกลับได้ วิถีทางหมายถึงมอบให้บุคลากรส่งของกินสำหรับการสั่งอาหารคราวต่อมาหรือนัดแนะเวลารับกล่องข้าวผ่านทางแอพพลิเคชันของ DeliverZero ด้วยเหตุดังกล่าว การให้บริการฟู้ดเดลิเวอปรี่แบบไม่มีขยะบางทีอาจเป็นอีกหนึ่งโอกาสข้างหลังเหตุการแพร่ระบาดของโรควัววิด-19

ในประเทศไทยเริ่มมีบริการฟู้ดเดลิเวอปรี่แบบนำภาชนะที่ใช้ซ้ำได้แล้ว ดังเช่นว่า Indy Dish2 (แต่ว่าปิดให้บริการชั่วครั้งคราวในตอนวัววิด-19 ด้วยเหตุว่าบริษัทไม่ค่อยสบายใจเรื่องความปลอดภัยของบุคลากรซึ่งมีแบบการให้บริการราวกับ DeliverZero ข้างต้น โดยร่วมมือกับห้องอาหารบางร้านค้าสำหรับการใช้กล่องใส่ของกินที่นำกลับมาใช้ซ้ำได้ โดยคนซื้อควรต้องจ่ายค่าเงินมัดจำกล่องของกิน 100 บาทต่อครั้ง รวมทั้งส่งกลับกล่องที่ชำระล้างแล้วให้กับทาง Indy Dish ข้างใน วัน โดยทาง Indy Dish จะนำกล่องของกินนั้นไปทำลายเชื้อซ้ำตามมาตรฐานอุตสาหกรรม ก่อนจะนำกลับมาให้บริการถัดไป

หนทางจัดแจงขยะจากฟู้ดเดลิเวอปรี่สำหรับเมืองไทย
พสกนิกรทั่วๆไปสามารถมีส่วนร่วมสำหรับเพื่อการจัดแจงปัญหาขยะจากฟู้ดเดลิเวอปรี่ได้โดยใช้ วิถีทางเป็นลด” และก็ คัด” สำหรับแนวทางอันดับหนึ่ง ลด” เป็นพลเมืองในฐานะผู้ใช้สามารถช่วยลดขยะพลาสติกโดยการไม่ยอมรับที่จะรับส้อม หรือหลอดพลาสติกเวลาสั่งอาหารผ่านแอปพลิเคชัน โดยหันมาใช้เครื่องไม้เครื่องมือซึ่งสามารถใช้ซ้ำได้แทน โดยผู้ประกอบธุรกิจธุรกิจฟู้ดเดลิเวอปรี่ควรจะอำนวยความสะดวกโดยการเพิ่มช่องทางสำหรับในการสั่งอาหารผ่านแอปพลิเคชัน โดยเปิดให้ผู้สั่งของกินสามารถบอกว่าจะรับไหมรับช้อน ส้อมหรือหลอดพลาสติก หรือสิ่งอื่นๆที่ไม่ต้องการที่จะอยาก

สำหรับแนวทางลำดับที่สอง ในเรื่องที่ไม่อาจจะเลี่ยงบรรจุภัณฑ์หรือภาชนะพลาสติกได้ สิ่งจำเป็นที่ผู้ใช้ควรจะทำเป็นการ คัด” บรรจุภัณฑ์พลาสติกที่ใช้แล้ว โดยแยกขยะจำพวกเศษอาหารออกไป ล้างชำระล้างบรรจุภัณฑ์ ทิ้งเอาไว้ให้แห้ง แล้วจึงเก็บขยะพลาสติกพวกนี้ไปทิ้งในจุด Drop-off point สำหรับขยะพลาสติก เพื่อร่วมแผนการ ส่งพลาสติกกลับไปอยู่บ้าน” ซึ่งการคัดดังที่กล่าวมาแล้วข้างต้นจะช่วยลดจำนวนขยะพลาสติกที่ถูกส่งไปฝังกลบรวมทั้งเพิ่มการนำพลาสติกกลับมาใช้ประโยชน์ใหม่ ผ่านขั้นตอนการ Recycle หรือ Upcycle ของบริษัทเอกชน แล้วก็เพื่อระบบเศรษฐกิจหมุนวน (Circular Economy) สามารถเกิดขึ้นได้จริง

ปัจจุบันนี้ โครงงาน ส่งพลาสติกกลับไปอยู่ที่บ้าน” รับขยะพลาสติก ชนิดหมายถึงพลาสติกยืดรวมทั้งพลาสติกแข็งที่ผ่านกระบวนการทำความสะอาดเป็นระเบียบเรียบร้อยแล้วจากสามัญชน แบบอย่างพลาสติกยืด ยกตัวอย่างเช่น ถุงก๊อบแก๊บหูหิ้ว ถุงขนมปัง ถุงน้ำตาล อื่นๆอีกมากมาย แล้วก็แบบอย่างของพลาสติกแข็ง เช่น แก้วกาแฟ กล่องใส่ของกินเดลิเวอปรี่ อื่นๆอีกมากมาย โดยตอนนี้มีจุด Drop-off Point ปริมาณ 10 ที่บนถนนหนทางสุขุมวิท กรุงเทพฯ อย่างเช่น Singha Complex ห้างสรรพสินค้า The Emporium ร้านค้าเทโก้เก๋โลตัส สาขาอ่อนนุช ฯลฯ แล้วก็มีการให้สิ่งจูงใจกับราษฎรโดยใช้แอปพลิเคชัน ECOLIFE สำหรับเพื่อการสะสมแต้มเพื่อนำไปแลกเปลี่ยนของสมนาคุณต่างๆ

อีกช่องทางหนึ่งสำหรับในการใช้ประโยชน์ขยะพลาสติกจากฟู้ดเดลิเวอปรี่ที่ผ่านแนวทางการทำความสะอาดแล้ว เป็นการนำขยะพลาสติกพวกนี้ไปเป็นเชื้อเพลิงชดเชยถ่านหินในเตาผลิตซีเมนต์ได้อีกด้วย อาทิเช่น บริษัท N15 เทคโนโลยีในนิคมอุตสาหกรรมอมตะนคร ได้ดำเนินงานอยู่ซึ่งหนทางนี้สามารถรับขยะพลาสติก รวมทั้งขยะชนิดอื่นๆได้หลายประเภท ก็เลยเป็นหนทางที่ดีสำหรับในการจัดแจงกับขยะพลาสติกจำพวกที่ไม่อาจจะไปรีไซเคิลต่อได้

จะพินิจได้อย่างแจ่มแจ้งว่าการปฏิบัติการตามหนทางลำดับที่สองนั้น จะมีผลให้กำเนิดเงินลงทุนต่อคนซื้อมากขึ้น เนื่องจากว่าจำต้องจัดแจงคัด ชำระล้างบรรจุภัณฑ์ รวมถึงการรวบรวมบรรจุภัณฑ์เพื่อส่งไปยังจุดรับขยะ ซึ่งเมื่อคิดคำนวณค่าครองชีพจริงที่เกิดขึ้นเทียบกับค่าธรรมเนียมการเก็บขยะมูลฝอยของกรุงเทพฯแล้ว จัดว่าขั้นตอนการคัดขยะบรรจุภัณฑ์ส่งไปยังจุดเก็บรวบรวมนั้นมีต้นทุนสูงขึ้นยิ่งกว่าการนำไปทิ้งรวมกับขยะอื่นๆด้วยเหตุผลดังกล่าว คำแนะนำด้านแผนการเพื่อดึงดูดใจให้ลูกค้าด้วยกันคัดขยะบรรจุภัณฑ์เพื่อส่งต่อไปยังจุดรับที่สมควร จะต้องมีการจัดการ ด้าน ยกตัวอย่างเช่น

หนึ่ง การโปรโมทให้ความรู้ความเข้าใจถึงแนวทางการคัดขยะที่ถูก เป็นต้นว่า ขยะประเภทใดรีไซเคิลได้บ้าง มีวิธีการดูเช่นไร จำต้องชำระล้างยังไง และก็ส่งไปจัดแจงต่อพอดีใดบ้าง โดยหน่วยงานภาครัฐที่ควรจะเข้ามารับผิดชอบประเด็นการโฆษณา ให้ข้อมูล รวมทั้งให้ความรู้ความเข้าใจแก่พลเมืองเกี่ยวกับการคัดขยะที่ถูกแนวทางแล้วก็การจัดการกับขยะที่ผ่านการคัดแล้ว ดังเช่น กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม กรมควบคุมมลพิษ จ.กรุงเทพฯ รวมทั้งหน่วยงานดูแลส่วนท้องถิ่น

สอง ควรจะมีการเพิ่มจุด drop off point สำหรับขยะบรรจุภัณฑ์ที่รีไซเคิลได้จำพวกต่างๆให้ทั่วถึงทุกพื้นที่เพื่อลดเงินลงทุนของการคัดและก็ส่งต่อขยะบรรจุภัณฑ์ให้ได้มากที่สุดไม่ว่าจะเป็นการส่งต่อให้แผนการ ส่งพลาสติกกลับไปอยู่บ้าน” หรือการส่งต่อไปเป็นเชื้อเพลิงชดเชยถ่านหิน โดยทางจังหวัดกรุงเทพควรจะต่อยอดจากการดำเนินการของภาคเอกชนที่ให้บริการจุด drop off point ปริมาณ 10 จุด บนถนนหนทางสุข